Monster op het strand
Op 14 januari 1606 spoelde op een zandplaat bij Brouwershaven een potvis aan. Een onbekende schilder legde het tafereel vast. In een cartouche vermeldde hij de maten van het ‘monster’; in het rijm onderaan verstopte hij een jaartal. De rode letters kunnen worden gelezen als Romeinse cijfers. Opgeteld vormen ze het jaartal 1606 (‘u’ moet worden gelezen als ‘v’).
Opmerkelijk is dat de ongelukkige potvis een grijze bal in zijn bek lijkt te hebben. Vermoedelijk is het amber – de stof die in het darmkanaal van potvissen wordt gevormd en die zo nu en dan door de dieren wordt uitgescheiden. Wellicht heeft deze potvis tevergeefs getracht de grote prop uit te kotsen. Ambergris wordt tegenwoordig als grondstof voor parfum gebruikt. Vanwege de schaarste en de onzekere aanvoer is het een waardevol goedje. De Zeeuwse ramptoeristen die in 1606 een kijkje kwamen nemen, hadden er nog geen belangstelling voor.
Het schilderij hing eeuwenlang in het stadhuis van Brouwershaven. In 1900, toen het in slechte staat verkeerde, noemde een van Nederlands bekendste kunstkenners het een waardeloos werk. Achttien jaar later zag een collega het anders: de afbeelding had dan misschien wel geen kunsthistorische waarde, zij was zeker van geschiedkundig en wetenschappelijk belang. Geld voor restauratie was er evenwel niet. Uiteindelijk besloot het gemeentebestuur het schilderij aan het Natuurhistorisch Museum in Leiden te schenken, mits Brouwershaven een reproductie kreeg. Restaurator-kunstschilder H. G. Luitwieler maakte toen deze kopie. Het origineel bevindt zich nog steeds in Leiden; de kopie kwam na de gemeentelijke herindeling van 1997 in het bezit van de gemeente Schouwen-Duiveland.