Categorieën

389a

Haardplaat Neptunus

Rechthoekige haardplaat met halfronde bovenzijde. In het midden staat de god Neptunus (Poseidon in het Grieks) afgebeeld. Hij wordt vergezeld door zijn vrouw Amphitrite, de godin van de zee, en hun zoon Triton. Vier paarden trekken Neptunus over het water. Rondom de voorstelling is een parelrand en een brede rand met o.a. rozetten, fruit en onderaan twee hoorns van overvloed. De plaat is bekroond met een schelp met aan weerszijden een zeemonster.

Vervaardiger: onbekend
Vervaardigingsplaats: onbekend
Datering: 1600 tot 1700
Materiaal: gietijzer
Afmeting: hoogte 91.5 cm, breedte 65.0 cm
Objectnummer: 0389a
Eigenaar: Gemeente Schouwen-Duiveland
Categorie:

Gerelateerde voorwerpen

Neptunus
In oude woningen was de woonkeuken het belangrijkste vertrek. Daar was het haardvuur dat warmte gaf en waarop het eten werd bereid. In de keuken werd gekookt, gegeten, gewerkt en geslapen. Een haardplaat zoals hier afgebeeld beschermde de muur tegen het open vuur. Zij diende ook om warmte op te nemen en uit te stralen.
Kachels en fornuizen deden pas in de negentiende eeuw hun intrede. Zelfs toen bleef men nog vaak op open vuur koken; de eerste kachels werden niet in de keuken geplaatst, maar in de kamer die daardoor een stuk warmer en comfortabeler werd. In de keuken miste men het open vuur niet graag, al was het maar omdat in de schoorsteen vlees kon worden gerookt. Toch kwamen er in de keukens uiteindelijk ook kookkachels en fornuizen. Vermoedelijk is deze haardplaat afkomstig uit zo’n gemoderniseerd huishouden. De plaat werd in 1911 aan het museum geschonken door de Zierikzeese notaris Jasper Franse; het was een van de eerste voorwerpen die het pas opgerichte museum verwierf. Wellicht hebben Jasper en zijn vrouw de haardplaat zelf gebruikt, maar het is ook mogelijk dat hij haar heeft aangetroffen in een boedel waarmee hij als notaris van doen had.
Op de haardplaat is Neptunus afgebeeld. Hij wordt vergezeld door Amphitrite en Triton, die op zijn hoorn blaast. Voor Zierikzeeënaars waren en zijn dit bekende figuren: op de torenspits van het stadhuis staat een levensgroot beeld van Neptunus; op de Zuidhavenpoort staat een windwijzer met Triton. Toch is deze haardplaat geen lokaal vervaardigd product. Deze platen zijn in de zeventiende eeuw in grote oplage gegoten. Nog steeds worden er exemplaren verhandeld.