Kaart voor de keizer
Op zondag 18 juli 1540 kwam keizer Karel V met een schip vanuit Goes in Zierikzee aan. Acht maanden eerder, midden in de winter, was hij met een leger uit Spanje vertrokken en dwars door Frankrijk naar de Zuidelijke Nederlanden gereisd. Sinds februari had hij Brussel, Gent, Antwerpen en Brugge bezocht. Het waren niet altijd feestelijke bezoeken geweest. Zo had hij in mei de rebelse Gentenaren een lesje geleerd in nederigheid. De keizer had er publiekelijk oude privileges laten verscheuren en vijfentwintig opstandige Gentenaren laten onthoofden. Vijfhonderd vooraanstaande bestuurders en ambachtslieden hadden hem om vergiffenis moeten smeken – in hun hemd, blootsvoets en met een strop om de hals.
In Zierikzee ging het er een stuk vriendelijker aan toe. De bestuurders van de stad onderhielden goede banden met de keizer. Schepen Willem Simonszoon had in het verleden de keizer geadviseerd op waterstaatkundig gebied. De vader van burgemeester Lieven Jacobszoon de Huybert had in 1517 de toen nog jonge keizer met zijn eigen schip naar Spanje gebracht. Eerder, in 1506, had hij hetzelfde gedaan voor diens ouders. Die nacht, in juli 1540, logeerde de keizer in Lieven’s fraaie huis in Zierikzee, De Groote Mossel.
Op maandag reisde de keizer via de zuidkust van Schouwen naar Haamstede en vervolgens naar Brouwershaven. De vorst wilde met eigen ogen zien hoe de zee zijn grondgebied bedreigde. Het waterschap en het stadsbestuur hadden alle polderjongens en boerenknechten opgeroepen die dag aan de dijken te werken, zodat de keizer zelf kon zien dat de zeewering veel geld en mankracht kostte.
Aan dit bezoek danken we waarschijnlijk de oudste kaart van Schouwen. In hetzelfde jaar namelijk, werd een perkamenten kaart gemaakt van het eiland. Dikke zwarte lijnen gaven de kwetsbare dijken aan – min of meer de route die de keizer op zijn tocht over het eiland volgde. Historici gaan ervanuit dat deze kaart speciaal voor Karel V werd gemaakt. Helaas is de kaart, die twee generaties lang door de Zierikzeese familie Hoffer werd bewaard, verloren gegaan, maar in 1690 schilderde Arnoldus van Anthonissen de hierboven afgebeelde kopie op linnen. Schouwen ‘soo als hetselve is geweest anno 1540’ vermeldde hij in de cartouche.